เกษตรรูปแบบใหม่: ใช้พื้นที่และทรัพยากรที่มีให้คุ้มที่สุด

เกษตรรูปแบบใหม่ไม่ได้แปลว่าต้องใช้เทคโนโลยีราคาแพง แต่หมายถึงการออกแบบระบบให้ใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ให้คุ้มที่สุด และลดการพึ่งพาปัจจัยจากภายนอกที่ควบคุมราคาไม่ได้

ปลูกในพื้นที่จำกัด

พื้นที่น้อยไม่ใช่ข้อจำกัดเสมอไป ถ้าออกแบบให้ใช้ทั้งแนวราบและแนวตั้ง

• แปลงยกสูง — คุมคุณภาพดินได้เอง ระบายน้ำดี และทำงานได้โดยไม่ต้องก้มมาก เหมาะกับดินเดิมที่แน่นหรือปนเปื้อน
• ปลูกแนวตั้งและค้าง — พืชเลื้อยอย่างถั่วฝักยาว แตงกวา บวบ ใช้พื้นที่ผิวดินน้อยแต่ให้ผลผลิตต่อตารางเมตรสูง
• ปลูกแซมและปลูกหมุนเวียน — พืชโตเร็วอย่างผักสลัดแซมระหว่างพืชโตช้า ช่วยใช้พื้นที่ในช่วงที่ยังว่าง
• ภาชนะและกระถาง — ยืดหยุ่นสูง ย้ายตามแสงได้ แต่ต้องรดน้ำถี่กว่าและเลือกวัสดุปลูกที่อุ้มน้ำ

หมุนเวียนของเหลือใช้กลับเข้าระบบ

ฟาร์มที่ออกแบบดีจะมี “ของเสีย” น้อย เพราะผลพลอยได้ของกิจกรรมหนึ่งกลายเป็นวัตถุดิบของอีกกิจกรรม

• เศษผักและวัชพืช → ปุ๋ยหมัก → กลับลงแปลง
• เศษไม้และเปลือกผลไม้แห้ง → เชื้อเพลิงเตาชีวมวล → ถ่านชีวภาพผสมดิน
• น้ำล้างผัก → รดไม้ผล (ดู แนวทางใช้น้ำซ้ำ)
• มูลสัตว์ → หมักให้สุก → ปุ๋ยคอก

ลดการพึ่งพาปัจจัยภายนอก

เมล็ดพันธุ์

การเก็บเมล็ดพันธุ์เองทำได้กับพืชผสมตัวเองหลายชนิด เช่น ถั่ว มะเขือเทศบางพันธุ์ พริก และผักพื้นบ้าน — แต่พันธุ์ลูกผสม (F1) เก็บเมล็ดต่อไม่ได้ผลดี เพราะรุ่นลูกจะกลายพันธุ์ ควรเริ่มจากพันธุ์แท้หรือพันธุ์พื้นบ้านหากตั้งใจเก็บเมล็ด

การจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน

แทนที่จะพ่นสารตามรอบ ให้ไล่ตามลำดับนี้

1. ป้องกัน — เลือกพันธุ์ต้านทาน ปลูกหมุนเวียน เว้นระยะให้อากาศถ่ายเท กำจัดเศษซากที่เป็นแหล่งโรค
2. สังเกต — เดินสำรวจแปลงสม่ำเสมอ จับปัญหาตั้งแต่ยังเล็ก
3. กลไกและกายภาพ — มุ้งกันแมลง กับดักกาวเหนียว เก็บตัวหนอนด้วยมือ
4. ชีววิธี — ส่งเสริมแมลงตัวห้ำตัวเบียน ปลูกดอกไม้ล่อแมลงดี
5. สารกำจัด — เป็นทางเลือกท้ายสุด ไม่ใช่ทางแรก