อบรมการจัดการสิ่งแวดล้อมเพื่อสุขภาพ

ทำไมสิ่งแวดล้อมรอบตัวจึงเป็นเรื่องสุขภาพ

คนเราใช้เวลาราวหนึ่งในสามของชีวิตในห้องนอน ฝุ่น ความชื้น เชื้อรา ไรฝุ่น และคาร์บอนไดออกไซด์ที่สะสมในห้องปิด มีผลต่อคุณภาพการนอนโดยตรง ส่วนนอกบ้าน ขยะเปียกที่ทิ้งรวมในถุงคือแหล่งเพาะแมลงวันและหนู กิ่งไม้ที่เผากลางแจ้งคือ PM2.5 ที่ลอยกลับเข้าบ้าน และน้ำขังเล็ก ๆ คือแหล่งยุง หลักสูตรนี้จึงจัดการทั้ง อากาศ ขยะ ควัน ต้นไม้ และแมลง ในวันเดียว ตามแนวคิด 5 อ. ของ SelfCareThai โดยเฉพาะ อ.อากาศ และ อ.เอาของเสียออก

5 ฐานไฮไลท์

ฐานที่ 1 — การจัดการอากาศในห้องนอน

เริ่มจากวัดของจริง: ผู้เข้าอบรมใช้เครื่องวัดอย่างง่ายดูค่า PM2.5 คาร์บอนไดออกไซด์ และความชื้นของห้องตัวอย่าง แล้วเรียนวิธีแก้ทีละสาเหตุ

• ระบายอากาศให้ถูกจังหวะ — เปิดช่วงไหนของวัน ปิดช่วงไหนที่ฝุ่นนอกบ้านสูง และการใช้พัดลมช่วยไล่คาร์บอนไดออกไซด์ที่สะสมตอนกลางคืน
• ควบคุมความชื้นและไรฝุ่น — ผ้าปู หมอน ที่นอน ตากแดดอย่างไรให้ได้ผล และการอบผ้าปูด้วยโอโซนเพื่อฆ่าเชื้อและกำจัดกลิ่น ทำในห้องที่ไม่มีคนอยู่ แล้วระบายอากาศก่อนเข้าใช้เสมอ
• พืชฟอกอากาศในห้องนอน — ชนิดไหนเหมาะ วางกี่กระถาง และข้อควรระวังเรื่องความชื้นจากดินปลูก
• ลดแหล่งกำเนิดในบ้าน — ธูป ควันครัว สเปรย์ และน้ำยาที่ปล่อยสารระเหย

ฐานที่ 2 — ถังหมุนหมักขยะเปียกด้วยโอโซนแสงอาทิตย์

ถังหมักแบบหมุนได้ที่ศูนย์พัฒนาขึ้นเอง แก้ปัญหาสองข้อที่ทำให้คนเลิกหมักขยะเปียก คือ กลิ่น และ แมลงวัน

• หมุนแทนพลิกกอง — หมุนถังวันละไม่กี่รอบ ก็เติมอากาศให้กองหมักได้ทั่วถึง จุลินทรีย์ที่ใช้อากาศจึงทำงานได้ดี ไม่เกิดกลิ่นเน่าแบบกองที่อับ
• โอโซนจากแผงโซลาร์เซลล์ — เครื่องโอโซนขนาดเล็กที่ใช้ไฟจากแสงอาทิตย์ ปล่อยโอโซนเข้าไปในถังปิด ช่วยลดกลิ่นและทำให้ถังไม่เป็นที่วางไข่ของแมลงวัน โดยไม่ต้องต่อไฟบ้านและไม่ใช้สารเคมี
• ผลผลิต — สตาร์ทเตอร์สำหรับเริ่มถังใหม่ และปุ๋ยหมักสำหรับฐานที่ 4

ผู้เข้าอบรมได้ฝึกคัดแยกขยะเปียกที่ต้นทาง จัดสัดส่วนเศษอาหารกับวัสดุแห้ง ดูความชื้นด้วยมือ และหมุนถังจริง (หลักการหมักฉบับเต็มอยู่ในบทความการหมักปุ๋ยและปรับปรุงดิน)

ฐานที่ 3 — เปลี่ยนไม้เป็นถ่านเพื่อลดขยะ ด้วยเตาไร้ควัน

กิ่งไม้ ใบไม้ และเศษไม้จากสวนคือขยะที่ชุมชนมักจัดการด้วยการเผากลางแจ้ง ซึ่งสร้าง PM2.5 และควันรบกวนเพื่อนบ้าน หลักสูตรสอนการใช้ เตาชีวมวลแบบเติมอากาศ และ เตาไบโอชาร์ ของศูนย์ ที่ออกแบบให้เผาไหม้สมบูรณ์จนแทบไม่มีควัน

• ทำไมควันจึงเกิด และการจัดอากาศเข้าเตาสองชั้นแก้ได้อย่างไร
• เตรียมเชื้อเพลิงจากกิ่งไม้ในสวน — ขนาด ความแห้ง และการเรียง
• เก็บถ่านไบโอชาร์ที่ได้ไปใช้ปรับปรุงดิน ดับกลิ่นในถังขยะ และเป็นวัสดุกรองน้ำ

รายละเอียดหลักการเผาไหม้ ดูที่บทความเตาชีวมวลและการลดควัน

ฐานที่ 4 — ปลูกไม้ใหญ่ด้วยเปอร์มาคัลเจอร์และไฮโดรโปนิกส์

ต้นไม้ใหญ่คือเครื่องฟอกอากาศและเครื่องปรับอากาศที่ดีที่สุดของบ้าน แต่กล้าไม้ส่วนใหญ่ตายในปีแรกเพราะดินแน่น น้ำไม่พอ หรือแดดจัดเกินไป ฐานนี้รวมสองแนวทางเข้าด้วยกัน

• อนุบาลกล้าด้วยระบบน้ำปุ๋ยแบบไฮโดรโปนิกส์ — ใช้กระถางน้ำปุ๋ยเคลื่อนย้ายได้ของศูนย์ ให้รากได้น้ำและธาตุอาหารสม่ำเสมอในช่วงตั้งตัว ควบคุมได้ง่ายกว่าปลูกลงดินทันที
• ออกแบบตำแหน่งปลูกตามหลักเปอร์มาคัลเจอร์ — อ่านทิศแดด ทิศลม ทางน้ำไหล และการจัดชั้นพืช (ไม้ใหญ่ ไม้พุ่ม ไม้คลุมดิน) ให้ดูแลกันเอง
• เตรียมหลุมด้วยของจากฐาน 2 และ 3 — ปุ๋ยหมักและถ่านไบโอชาร์ ทำให้ดินอุ้มน้ำและมีชีวิต ลดการรดน้ำและปุ๋ยเคมีในระยะยาว

ฐานที่ 5 — สุสานแมลง: ลดแมลงวัน แมลงวันทอง แมลงหวี่ ยุง และแมลงต่าง ๆ โดยไม่ใช้สารเคมี

“สุสานแมลง” คือชุดกับดักเหยื่อล่อแบบปิดที่ประกอบได้เองจากของเหลือใช้ ใช้ สิ่งที่แมลงชอบ เป็นตัวล่อเข้าไปในภาชนะที่เข้าได้แต่ออกไม่ได้ วางประจำจุดรอบบ้าน แทนการฉีดพ่นที่ฆ่าแมลงดีไปพร้อมกันและทิ้งสารตกค้าง

• แมลงวันและแมลงวันทอง — เหยื่อจากเศษผลไม้สุกและน้ำหมัก วางใกล้ถังขยะและต้นผลไม้ ตัดวงจรก่อนวางไข่ (ต่อยอดจากการรณรงค์ #พัทยาต้องไม่มีสิ่งนี้ ของชมรม)
• แมลงหวี่ — กับดักน้ำส้มสายชูหมักในครัว คู่กับการจัดครัวปลอดแมลงและกลิ่น (ฐานที่ 9 ของศูนย์ — เครื่องกำจัดกลิ่นควันด้วยโอโซนไนโตรเจนอ็อกไซด์ต่ำและอ็อกซิเจนประจุลบ ควบคุมผ่าน IoT ยื่นคำขออนุสิทธิบัตรแล้ว เลขคำขอ 2203001540)
• ยุง — กับดักไข่ยุงและการสำรวจแหล่งน้ำขังรอบบ้านทุก 7 วัน ซึ่งได้ผลกว่าการพ่นหมอกควัน
• ดูแลและทิ้งอย่างถูกวิธี — เปลี่ยนเหยื่อเมื่อไหร่ ทิ้งซากอย่างไรไม่ให้กลายเป็นแหล่งเพาะใหม่

กำหนดการ 1 วัน (6 ชั่วโมง)

จัดที่ศูนย์เรียนรู้พัทยากลาง หรือทีมงานเดินทางไปจัดในพื้นที่ (ยกอุปกรณ์สาธิตไปได้ทุกฐาน ยกเว้นเตาขนาดใหญ่ใช้รุ่นเคลื่อนย้ายแทน) · ขยายเป็น 2 วัน รวมฐานเรียนรู้ครบ 10 ฐานได้

สิ่งที่ผู้เข้าอบรมได้รับ

• ชุดกับดักสุสานแมลงขนาดครัวเรือน 1 ชุด ที่ประกอบเองในฐานที่ 5
• แบบและรายการวัสดุ ถังหมุนหมักขนาดครัวเรือน และเตาไร้ควันขนาดเล็ก
• เช็กลิสต์อากาศห้องนอน และตารางสำรวจแหล่งยุงรอบบ้าน
• วุฒิบัตรผ่านการอบรม 6 ชั่วโมง

ผู้สอน

อ.สุ — สุริยา เจียรพาณิชย์พงศ์ ผู้พัฒนาถังหมุนหมัก เตาชีวมวล และอุปกรณ์ทุกฐานของศูนย์เรียนรู้พัทยากลาง ร่วมกับเครือข่ายวิทยากรของชมรมรักษ์สิ่งแวดล้อมใกล้ตัว

คำถามที่พบบ่อย

หลักสูตรนี้ให้ความรู้ด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมเพื่อส่งเสริมสุขภาพ ไม่ใช่การวินิจฉัย การรักษา หรือการอ้างสรรพคุณป้องกันโรค